نظم از نگاه مونتسوری؛ چرا کودکان به نظم نیاز دارند؟
- تیر ۲۰, ۱۴۰۵
- بدون دیدگاه
- وبلاگ
وقتی واژه «نظم» را میشنویم، معمولاً به اتاق مرتب، اسباببازیهای جمعشده یا کودکی فکر میکنیم که قوانین را رعایت میکند.
اما در رویکرد مونتسوری، نظم معنایی بسیار عمیقتر از مرتب بودن دارد.
از نگاه ماریا مونتسوری، نظم یکی از نیازهای اساسی کودک در سالهای اولیه زندگی است؛ نیازی که به او کمک میکند دنیای اطرافش را بشناسد، احساس امنیت کند و با آرامش بیشتری یاد بگیرد.
نظم یعنی قابل پیشبینی بودن دنیا
کودکان در سالهای ابتدایی زندگی، هر روز با حجم زیادی از اطلاعات و تجربههای جدید روبهرو میشوند.
برای اینکه بتوانند این اطلاعات را پردازش کنند، به محیطی نیاز دارند که تا حد امکان منظم و قابل پیشبینی باشد.
وقتی وسایل همیشه جای مشخصی دارند، برنامه روزانه تا حدی ثابت است و قوانین خانه روشن و پایدار هستند، کودک راحتتر میتواند محیط اطرافش را درک کند.
این نظم بیرونی، به مرور به شکلگیری نظم درونی او کمک میکند.
چرا کودکان از تغییرات ناگهانی ناراحت میشوند؟
شاید برایتان پیش آمده باشد که جای یک وسیله را تغییر داده باشید و کودک بلافاصله متوجه آن شود.
یا برنامه همیشگی خواب، غذا یا بازی کمی تغییر کند و کودک بیقرار شود.
از نگاه مونتسوری، این واکنش کاملاً طبیعی است.
کودک هنوز در حال ساختن درک خود از جهان است و نظم محیط به او احساس امنیت میدهد. هر تغییر ناگهانی، ممکن است این احساس امنیت را برای مدتی بر هم بزند.
نظم فقط مربوط به وسایل نیست
بسیاری از ما تصور میکنیم نظم یعنی مرتب بودن خانه.
در حالی که نظم در رویکرد مونتسوری ابعاد مختلفی دارد.
نظم در محیط
هر وسیله جای مشخصی داشته باشد و کودک بتواند به آن دسترسی پیدا کند و پس از استفاده، آن را به همان جای قبلی برگرداند.
نظم در زمان
داشتن روتینهای قابل پیشبینی برای خواب، غذا، بازی و فعالیتهای روزانه، به کودک کمک میکند احساس آرامش بیشتری داشته باشد.
نظم در رفتار بزرگسالان
وقتی قوانین خانه مدام تغییر میکنند یا واکنش والدین قابل پیشبینی نیست، کودک دچار سردرگمی میشود.
ثبات در رفتار والدین، یکی از مهمترین عوامل ایجاد احساس امنیت در کودک است.
نظم، پایه استقلال است
یکی از اهداف مهم مونتسوری، پرورش استقلال کودک است.
اما استقلال در محیطی آشفته به سختی شکل میگیرد.
وقتی کودک میداند لباسهایش کجا قرار دارند، وسایل نقاشی در چه مکانی هستند یا کتابهایش در کدام قفسه قرار گرفتهاند، میتواند بسیاری از کارهایش را بدون وابستگی به بزرگسال انجام دهد.
در واقع، محیط منظم به کودک پیام میدهد:
«تو میتوانی خودت از پس کارهایت بربیایی.»
آیا خانه باید همیشه بینقص باشد؟
خیر.
هدف مونتسوری داشتن خانهای شبیه مجلههای دکوراسیون نیست.
کودکان بازی میکنند، تجربه میکنند و طبیعی است که گاهی خانه به هم بریزد.
آنچه اهمیت دارد، وجود ساختاری مشخص در محیط است؛ ساختاری که کودک بتواند آن را بشناسد و در آن احساس امنیت کند.
چگونه نظم را در خانه تقویت کنیم؟
لازم نیست تغییرات بزرگی ایجاد کنید.
گاهی همین کارهای ساده کافی هستند:
• برای هر وسیله جای مشخصی در نظر بگیرید.
• تعداد اسباببازیهای در دسترس کودک را محدود کنید.
• روتین نسبتاً ثابتی برای خواب و وعدههای غذایی داشته باشید.
• از کودک بخواهید پس از پایان بازی، وسایل را به جای خود برگرداند.
• وسایل مورد نیاز کودک را در دسترس او قرار دهید تا بتواند مستقلتر عمل کند.
سخن پایانی
از نگاه مونتسوری، نظم فقط درباره مرتب بودن خانه نیست؛ بلکه درباره ایجاد محیطی است که کودک در آن احساس امنیت، آرامش و توانمندی کند.
وقتی محیط اطراف کودک منظم، قابل پیشبینی و متناسب با نیازهای او باشد، ذهن او نیز فرصت بیشتری برای یادگیری، تمرکز، استقلال و رشد پیدا میکند.
شاید نظم، قبل از آنکه یک مهارت باشد، هدیهای باشد که به ذهن در حال رشد کودک میدهیم؛ هدیهای که پایه بسیاری از یادگیریهای آینده را میسازد.