هر بار که وارد فروشگاه اسباببازی میشویم، با دنیایی از رنگها، صداها و وسایل جذاب روبهرو میشویم.
اسباببازیای که موزیک پخش میکند، چراغ میزند، حرکت میکند یا دهها قابلیت مختلف دارد، ممکن است در نگاه اول انتخابی عالی به نظر برسد.
اما آیا هر اسباببازی جذابی، لزوماً برای رشد کودک مفید است؟
در رویکردهای نوین آموزشی و بهخصوص رویکرد مونتسوری، سؤال اصلی این نیست که «این اسباببازی چقدر جذاب است؟»
بلکه باید بپرسیم:
«این وسیله چه فرصتی برای کودک ایجاد میکند؟»
قبل از خرید اسباببازی بعدی، این ۵ سؤال را از خودتان بپرسید.
۱. آیا این اسباببازی متناسب با سن و مرحله رشدی کودک است؟
ممکن است یک اسباببازی روی بستهبندی خود سن کودک را مشخص کرده باشد، اما فقط عدد سن کافی نیست.
هر کودک مسیر رشد متفاوتی دارد و مهم است ببینیم کودک در حال حاضر به چه مهارتی نیاز دارد.
آیا به تمرین مهارتهای حرکتی ظریف نیاز دارد؟
آیا در مرحلهای است که باید بیشتر دستهبندی و تطبیق را تجربه کند؟
آیا به فعالیتهایی برای تقویت زبان، تمرکز یا حل مسئله نیاز دارد؟
اسباببازی مناسب، وسیلهای نیست که فقط کودک را سرگرم کند؛ بلکه باید با تواناییهای فعلی او تناسب داشته باشد و در عین حال، کمی هم فرصت رشد ایجاد کند.
۲. آیا کودک در این بازی فعال است یا فقط تماشا میکند؟
این یکی از مهمترین سؤالهاست.
گاهی یک اسباببازی با فشار دادن یک دکمه، خودش حرکت میکند، صدا تولید میکند، چراغ روشن میکند و حتی نتیجه بازی را مشخص میکند.
کودک ممکن است از آن لذت ببرد، اما سؤال اینجاست:
کودک چه کاری انجام میدهد؟
اسباببازیهای باز و ساده معمولاً فرصت بیشتری برای تخیل، تصمیمگیری و حل مسئله ایجاد میکنند.
برای مثال، چند قطعه چوبی ساده میتوانند تبدیل به خانه، پل، ماشین، صندلی یا هر چیزی شوند که کودک تصور میکند.
هرچه کودک نقش فعالتری در بازی داشته باشد، فرصت بیشتری برای ساختن، تجربه کردن و فکر کردن خواهد داشت.
۳. آیا این اسباببازی فقط یک روش استفاده دارد؟
یک اسباببازی خوب الزاماً اسباببازیای نیست که دهها قابلیت داشته باشد.
گاهی برعکس، یک وسیله ساده که بتوان آن را به روشهای مختلف استفاده کرد، فرصت یادگیری بیشتری ایجاد میکند.
مثلاً یک جعبه ساده میتواند:
یک خانه باشد،
یک گاراژ باشد،
یک فروشگاه باشد،
یا حتی بخشی از یک بازی تخیلی باشد.
این نوع اسباببازیها به کودک اجازه میدهند خودش داستان، قانون و کاربرد وسیله را بسازد.
در واقع، تخیل کودک جای خالی قابلیتهای از پیش تعیینشده اسباببازی را پر میکند.
۴. آیا کودک واقعاً به آن نیاز دارد یا فقط تحت تأثیر جذابیتش قرار گرفتهایم؟
گاهی کودک اسباببازی جدیدی را فقط به این دلیل میخواهد که آن را در تبلیغ، فروشگاه یا دست کودک دیگری دیده است.
و گاهی ما والدین هم تحت تأثیر ظاهر جذاب، تبلیغات یا تصور «این حتماً آموزشی است» قرار میگیریم.
قبل از خرید، چند لحظه صبر کنیم و از خودمان بپرسیم:
آیا این وسیله چیزی را به محیط کودک اضافه میکند که در حال حاضر نداریم؟*
اگر کودک سه پازل مشابه دارد، خریدن پازل چهارم لزوماً فرصت یادگیری جدیدی ایجاد نمیکند.
گاهی به جای اضافه کردن یک وسیله جدید، میتوانیم همان وسایل موجود را به شکل متفاوتی ارائه کنیم.
۵. آیا این اسباببازی فرصتی برای استقلال کودک ایجاد میکند؟
یکی از مهمترین اهداف رویکرد مونتسوری، کمک به کودک برای انجام دادن کارها به شکل مستقل است.
پس بهتر است ببینیم:
آیا کودک میتواند خودش اسباببازی را بردارد؟
آیا میتواند آن را استفاده کند؟
آیا میتواند بعد از بازی آن را سر جای خود بگذارد؟
آیا برای استفاده از آن همیشه به کمک بزرگسال نیاز دارد؟
هرچه کودک بتواند بخش بیشتری از فرایند بازی را خودش مدیریت کند، فرصت بیشتری برای تجربه استقلال خواهد داشت.
پس اسباببازی خوب چه ویژگیهایی دارد؟
قرار نیست تمام اسباببازیهای خانه را دور بریزیم یا فقط اسباببازیهای چوبی و ساده بخریم.
موضوع، انتخاب آگاهانه است.
یک اسباببازی ارزشمند میتواند:
متناسب با مرحله رشدی کودک باشد.
کودک را در بازی فعال کند.
فرصت تخیل و خلاقیت ایجاد کند.
امکان استفاده به شکلهای مختلف داشته باشد.
مهارتهایی مانند تمرکز، حل مسئله یا هماهنگی حرکتی را تقویت کند.
و تا حد امکان، به کودک اجازه دهد مستقل از آن استفاده کند.
آیا اسباببازی کمتر، بهتر است؟
در رویکرد مونتسوری معمولاً بر اهمیت محیط منظم و انتخابشده تأکید میشود.
وقتی تعداد بسیار زیادی اسباببازی به طور همزمان در اختیار کودک باشد، ممکن است انتخاب برای او دشوار شود و توجهش بین
